Mimar seçerken sorulması gereken 10 soru: kontrol listesi

Mimar seçerken sorulması gereken soruların çoğu tasarımın güzelliğiyle değil, işin nasıl yürüyeceğiyle ilgilidir: mimarın yetkisi, kapsamın ne olduğu, ruhsat sürecinde kimin ne yaptığı, ödeme planı ve dosya hakları. Aşağıdaki 10 soruyu görüşmeye götürebilir, yanıtları not alıp teklifleri aynı ölçüyle karşılaştırabilirsiniz. Her soru için iyi bir yanıtın neye benzediğini de yazdık.

Yetki ve deneyim: mimar seçerken ilk sorulacak sorular

1. Mimarlar Odası kaydınız var mı ve güncel mi?

Mimarlık hizmeti veren kişinin mimar unvanına sahip ve TMMOB Mimarlar Odası’na kayıtlı olması beklenir. Çoğu belediye, proje müellifinin (projenin sorumlu mimarının) oda kaydını ve güncel durumunu başvuru sırasında kontrol eder; ayrıntılar belediyeye göre değişebilir. Mimara kayıt bilgilerini sorun, gerekirse ilgili Mimarlar Odası şubesinden teyit edin. Bu, mimarın rahatça yanıtlayacağı olağan bir sorudur.

Projeyi imzalayacak mimarın kim olduğunu da netleştirin; görüştüğünüz kişi ile projenin müellifi aynı kişi değilse bunu baştan öğrenmek isteyebilirsiniz. İyi bir yanıt: kayıt bilgisinin tereddütsüz paylaşılması ve kaydın güncel olduğunun net söylenmesidir.

2. Benzer işlerde deneyiminiz var mı?

Deneyim sormak serbesttir ve doğaldır. Ancak rakama değil, içeriğe bakın. “Yüzlerce proje” gibi doğrulanamayan cümleler yerine, benzer ölçekte bir işi (konut, cephe, iç mekân) nasıl çözdüğünü gerçek çizim ve görsellerle anlatabilmesi daha anlamlıdır. Portföyünde olmayan bir işi “yaparız” demek yerine nasıl yaklaşacağını anlatan mimar genellikle daha güvenilirdir.

Örnek iş görmek isteyebilirsiniz; ancak diğer müşterilerin gizliliği nedeniyle her projenin ayrıntısı paylaşılamayabilir. Bu durumda mimar, çalışma yöntemini ve karşılaştığı zorlukları genel hatlarıyla anlatabilmelidir. İyi bir yanıt: deneyimini abartmadan anlatan, sınırlarını açıkça söyleyen ve gerektiğinde ilgili alanda başka bir uzmanla çalışmayı öneren bir yanıttır.

Kapsam, süreç ve iletişim: ne alacağınızı netleştirin

3. Kapsam ve teslimler yazılı mı?

“Mimari proje” ifadesinin içi mimardan mimara değişebilir. Hangi paftaların (çizim sayfalarının), hangi görsellerin ve hangi dosya biçimlerinin teslim edileceği; neyin kapsam dışı olduğu (statik, elektrik, mekanik projeler, zemin etüdü gibi başka mühendislik disiplinlerinin işleri) yazıyla belirlenmelidir. Kavramları netleştirmek için mimari proje hizmetimizi inceleyebilirsiniz.

Mimarın işi sizin yerinize statik ya da elektrik projesi çizmek değildir; bunlar mühendislik projeleridir. Ancak onları kimin hazırlayacağı ve ücretinin kime ödeneceği baştan bilinmelidir. İyi bir yanıt: teslim listesinin madde madde yazıldığı bir teklif ve sözleşmedir.

4. Süreç nasıl işleyecek, kiminle ve nereden konuşacağım?

Görüşmelerin hangi kanaldan yürüyeceğini, ön tasarımı nasıl göreceğinizi ve geri bildirimi nasıl vereceğinizi sorun. Çevrim içi çalışacaksanız ölçü, keşif ve şantiye gibi yerinde yapılacak işlerin nasıl çözüleceğini de ekleyin; bunun ayrıntıları online mimar ile çalışma yazımızda var. Yazışmalara ortalama ne kadar sürede dönüldüğünü sormak da yerindedir. İyi bir yanıt: süreci aşama aşama ve sorumlularıyla birlikte anlatır, belirsiz kalan noktaları saklamaz.

Ruhsat ve değişiklik yönetimi: sorumluluğun sınırları

5. Ruhsat sürecinde kim neyi yapıyor?

Ruhsat dosyası mimari projenin yanında statik, elektrik ve mekanik gibi mühendislik projelerini de içerir. Bunları hangi mühendislerin hazırlayacağını, mimarın yalnızca koordine edip etmeyeceğini, belediyenin istediği düzeltmeleri kimin yapacağını ve bunların kapsamda mı yoksa ek ücretli mi olduğunu sorun. Başvuruyu kimin yapacağı ve takibi kimin yürüteceği belediyenize ve anlaşmanıza göre değişir; bunun da yazılı olması gerekir. Belge listesi için yapı ruhsatı için gerekli belgeler yazımıza bakabilirsiniz. İyi bir yanıt: sorumlulukları ayıran ve her aşamada kimin ne yapacağını açıkça söyleyen yanıttır.

Ruhsatın çıkması belediyenin değerlendirmesine bağlıdır; hiçbir mimar bunu önceden garanti edemez. “Ruhsat kesin çıkar” ya da belirli bir süre sözü veren yanıtlara temkinli yaklaşın.

6. Revizyon ve ek işler nasıl yönetiliyor?

Kaç tur geri bildirimin kapsamda olduğunu, kapsam dışı bir değişikliğin (örneğin plan değişikliği, kat sayısı ya da imar durumundaki değişiklik nedeniyle yeniden çizim) nasıl fiyatlandırılacağını ve bunun yazılı onayla yapılıp yapılmayacağını öğrenin. Sınırların baştan belli olması, ilişkiyi sonradan gelen sürprizlerden korur. İyi bir yanıt: revizyon turlarının sayısını ve sınırını yazılı olarak belirten, kapsam dışı işlerin nasıl fiyatlandırılacağını da önceden anlatan bir yanıttır.

Ödeme ve haklar

7. Ödeme planı nasıl?

Ödemelerin hangi aşamaya ve hangi teslime bağlandığını, fatura ya da makbuz düzenini, aşamalar arasındaki onay noktalarını sorun. Teslimlere bağlı, aşamalı bir plan genellikle iki tarafı da korur. Projeden erken vazgeçmeniz ya da mimarın işi yarıda bırakması hâlinde ne olacağını da önceden sorun. Ücretin neye göre değiştiğini görmek için mimari proje ücreti nasıl belirlenir yazımızı okuyabilirsiniz. İyi bir yanıt: ödeme takviminin teslimlerle eşleştiği, yazılı bir plandır.

8. Telif ve dosya hakları kimde?

Projeler mimarın eseridir. Binanızı yapmak için bu eseri kullanma izniniz olur; ancak aynı projeyi başka bir parselde kullanmak, başka bir mimara devretmek, çizim dosyalarını (örneğin CAD biçiminde) teslim almak ve görselleri paylaşmak gibi konuların ne şekilde olacağı yazıyla belirlenmelidir. Hukuki ayrıntı için bir hukukçuya danışmak doğru olur. İyi bir yanıt: kullanım haklarının sözleşmede açık ve anlaşılır biçimde yazıldığı bir yanıttır.

Görselleştirme, uygulama desteği ve fiyat farkı

9. 3D görsel ve uygulama desteği var mı?

3D görselleştirmenin teklife dahil olup olmadığını, hangi görünüşleri kapsadığını ve revizyona açık olup olmadığını sorun. 3D görselin bir fotoğraf değil, tasarımın önizlemesi olduğunu da unutmayın; renk ve malzeme seçimlerinin görsele nasıl yansıyacağını önceden konuşun. “Uygulama desteği” ifadesi de netleştirilmelidir: detay çizimi mi, şantiyeden gelen soruların yanıtlanması mı, malzeme seçimi mi, yerinde ziyaret mi? Ruhsat projesi ile uygulama sürecinin ihtiyaç duyduğu detaylar aynı şey değildir; hangisinin kapsamda olduğunu bilin. İyi bir yanıt: dahil olanları ve olmayanları ayrı ayrı sayan bir yanıttır.

10. “Çok ucuz” teklifin sebebi ne?

Fiyat farkı çoğunlukla kapsam farkıdır. Düşük bir teklif şunları dışarıda bırakıyor olabilir: 3D görselleştirme, ruhsat takibi, belediyeden gelen düzeltmeler, revizyon turları, dosya teslimi ya da uygulama desteği. Bu, ucuz teklifin kötü olduğu anlamına gelmez; pahalı teklifin iyi olduğu anlamına da gelmez. Önemli olan, fark nedir sorusunun yanıtını bilmektir. Teklifleri rakama değil, kalem kalem kapsama göre karşılaştırın. İyi bir yanıt: fiyat farkının hangi kalemlerden geldiğini açıklayan, neyin dahil olduğunu tek tek gösteren bir tekliftir.

Yanıtları nasıl değerlendirirsiniz?

Mükemmel bir mimar listesi yoktur; önemli olan yanıtların açık, tutarlı ve yazılı olmasıdır. Birden fazla mimarla görüşüyorsanız her biri için on sorunun yanıtını yan yana yazın ve teklifleri aynı tabloda karşılaştırın; böylece kararınız tek bir izlenime değil, somut yanıtlara dayanır. Aşağıdaki işaretler tek başına kötü niyet göstermez, ancak daha çok soru sormanız için yeterli bir nedendir:

• Ruhsatın kesin çıkacağına ya da belirli bir günde çıkacağına dair söz verilmesi.
• Kapsam ve teslim listesinin yazılı verilmekten kaçınılması.
• Oda kaydı ya da yetki sorusunun geçiştirilmesi.
• Ödemenin büyük bölümünün teslimlerden bağımsız olarak baştan istenmesi.
• Telif ve dosya haklarının hiç konuşulmaması.
• Fiyat farkının nedeninin açıklanmaması.

Yanıtların hepsi yazılı bir teklifte ve sözleşmede yer alıyorsa karar vermek kolaylaşır. Ayrıntıları konuşmak ve projenizi anlatmak isterseniz proje formundan bize yazabilirsiniz.